‘​दिनेश कानजी यांचा त्रिपुराला ‘लाल सलाम’- राजू परुळेकर 

‘त्रिपुरातील अराजकाचा लाल चेहरा माणिक सरकार’ या पुस्तकाचे लेखक दिनेश कानजी आणि सध्या त्रिपुरामध्ये भाजपचे प्रभारी असणारे सुनील देवधर हे दोघेही माझे चांगले मित्र आहेत. वैयक्तिक स्तरावर आमचे खूप चांगले संबंध आहेत. सुनीलबरोबर झालेल्या चर्चेचं निमित्त घडलं आणि दिनेश यांनी त्रिपुरातील राजकारणावर लेखन करण्याचं ठरवलं. येथील डाव्या आघाडीच्या सरकारचा आणि १९ वर्ष सत्तेत असणार्या माणिक सरकारचा पर्दा फाश करणारं वास्तववादी लेखन दिनेश यांनी आपल्या पुस्तकातून केलं आहे. 

१७ वर्ष पत्रकार म्हणून काम केलेल्या दिनेश यांनी आतापर्यंत विविध विषयांवर लेखन केलं आहे. शोध पत्रकारिता करून अनेक बातम्या त्यांनी ब्रेक केल्या आहेत. या पुस्तकाच्या माध्यमातून लेखक म्हणून त्यांनी आपली नवीन इनिंग्स सुरू केली असून पहिल्याच चेंडूवर षटकार ठोकला आहे. थेट त्रिपुरात जाऊन कम्युनिस्टानाच लाल सलाम ठोकला आहे. याचं कारण म्हणजे पहिलं पुस्तक तेही राजकारणावर आणि त्यातही आपला काही संबंध नसणाऱ्या ईशान्य भारतात जाऊन, तिथे राहून, माहितीचं विश्लेषण करून तिथल्याच सरकारवर टीका करणारं. त्रिपुरातील भीषण वास्तव त्यांनी या पुस्तकाद्वारे  आम जनतेसमोर आणलं आहे. त्रिपुरातील कम्युनिस्टांचे दहशतीचे थैमान न भिता पुस्तकात लिहिणे, ही एकच गोष्ट लेखक म्हणून दिनेश यांना सलाम करावी अशी आहे. 

१९ वर्ष सत्तेत असणार्या माणिक सरकार यांची भ्रष्टचाराने बरबटलेल्या कारकीर्दीची पोलखोल करण्याचा प्रयत्न दिनेश यांनी या पुस्तकाद्वारे केला आहे. गेली अनेक वर्ष नरकयातना भोगणाऱ्या येथील जनतेबाबत सामान्य माणूस अनभिज्ञ आहे. माणिक सरकारचा आणि माकप पक्षाचा दुटप्पीपणा उघड करताना दिनेश यांनी जे वास्तववादी चित्रण केलं आहे, ती माहिती मिळवण्यासाठी किती कष्ट घेतले आहेत आणि अभ्यास केला आहे, हे पुस्तक वाचताना पदोपदी जाणवतं. आपल्या लेखनाद्वारे दिनेश यांनी त्रिपुरातील हे विदारक आणि भीषण वास्तव वाचकांसमोर उघड केले असून यासाठी त्यांनी विधानसभेतील प्रश्नोत्तरे, नाशनल क्राईम ब्यूरोचे अहवाल, नीती आयोगाची आकडेवारी, माहिती अधिकारातून समोर आलेल्या माहितीचा आधार घेतला असल्याचे म्हटले आहे. पण तरीही हे संदर्भ संबंधित ठिकाणी पुस्तक वाचताना येण अत्यंत आवश्यक होत. माहितीचा स्रोत कोणता हे त्या- त्या टप्प्यावर वाचकांना कळले तर ते अधिक योग्य ठरते. कारण त्यामुळे वाचकांना अधिक माहिती त्या स्रोताद्वारे मिळवता येते अर्थात, ही उणीव लेखकाची नसून संपादकीय आहे. या पुस्तकाच्या दुसऱ्या आवृत्तीत ही उणीव दूर केली जाईल, अशी अपेक्षा.

देशाच्या एका कोपऱ्यात, ईशान्येला वसलेल्या त्रिपुरा राज्याला निसर्गाचं वरदान लाभलं आहे. पण इथल्या जनतेला या निसर्गाचा आनंद लुटण्याच भान नाही. त्यांना चिंता लागून राहिली आहे ती अस्तित्वाची. जीव मुठीत घेऊन येथील लोकांना दर दिवशी आपली अस्तित्वाची लढाई लढावी लागते. गेल्या २४ वर्षांपासून इथे मार्क्सवादी कमुनिस्ट पक्षाची सत्ता आहे. पण या सरकारने ना जनतेसाठी काही केलं ना राज्याच्या विकासासाठी काम केलं. गरिबी, दहशतवाद, गुन्हेगारी आणि ड्रग्स यांचा विळखा येथील जनतेला बसलेला आहे. मुलभूत सोयीसुविधांचाच इथे अभाव आहे, तिथे विकासाची बातच सोडा.

मुलभूत सुविधांचा अभाव, निरक्षरता यांच्याबरोबरच गुन्हेगारीने या राज्याला विळखा घातला आहे. कालपर्यंत केंद्रात सत्तेत असणार्या कॉंग्रेस पक्षानेही सत्तेची समीकरणं जुळवण्यासाठी डाव्यांच्या या दडपशाहीकडे पूर्णतः दुर्लक्ष केल्याचं कटू व जळजळीत वास्तव या पुस्तकातून समोर येतं तेव्हा सर्वच नेत्यांच्या राजकारणी वृत्तीची चीड येऊ लागते. गुंडगिरी आणि दहशतवादही इथे चांगलाच पोसला गेला आहे. त्रिपुरा रक्ताने कसा माखला आहे, हे स्पष्ट करताना लेखकाने येथील अनेक लोकांच्या हत्या, माकप नेत्यांना डोकेदुखी होऊ शकणार्या कार्यकर्त्यांच्या हत्या आदी वास्तव परिस्थितीचं विश्लेषण केलं आहे. त्रिपुरामध्ये शेती आणि शेतकरी हा संवेदनशील विषय बनला आहे. हवामान आणि जमीन अनुकूल असूनही येथील सरकार ना शेतकर्यांना कसलंही सहाय्य देत आहे, ना शेतीसाठी योजना जाहीर करत आहे.

लोकशाहीमध्ये दुसरी बाजूही महत्त्वाची असते हे सत्य ना डाव्यांना कळत, ना उजव्यांना याची जाणीव आहे. विरोधी पक्षात बसून सत्ताधीशांवर टीका करनार्याना सत्तेत आल्यावर मात्र अशी टीका सहन होत नाही नि म्हणूनच वास्तवापासून त्यांची फारकत झालेली पाहायला मिळते. गेली अनेक वर्ष सत्तेत असणार्या माकप सरकारने त्रिपुरा राज्याच्या विकासासाठी कोणतेच प्रयत्न केलेले दिसत नाही, उलट दिवसेंदिवस येथील परिस्थिती विदारक बनत असून इथल्या जनतेला अनेक प्रकारचा संघर्ष करावा लागत आहे. सत्तेत असणार्या माकप सरकारचा मुखवटा फाडून येथील जनता आणि एकंदर राज्याच्या विकासाकडे होणाऱ्या भयंकर दुर्लक्शावर लेखकाने जळजळीत टीका करून त्यांच्या राजकारणाची दुसरी बाजू सरकारपुढे आणि पर्यायाने जनतेसमोर आणण्याचं महत्त्वाचं काम केलं आहे.

प्रचार तंत्राच्या जोरावर कम्युनिस्ट लोकांची मानसिकता भरकटवू शकतात, याचे भान हे पुस्तक वाचताना येते. पण याचा अर्थ केवळ कम्युनिस्टच  असे करतात, असे नव्हे याचेही भान वाचकांनी ठेवले पाहिजे. कारण माणिक सरकार यांच्या कारकीर्दीत ज्या गोष्टी घडल्या आहेत असे दिनेश यांनी जे लिहिले आहे, त्या गोष्टी इतर राज्यातील वेगवेगळ्या सरकारच्या काळातही घडलेल्या आहेत. यावरून माणिक सरकारही राजकारणाला अपवाद नाही, हे वास्तव पुस्तक वाचताना वाचकांच्या लक्षात येते, हेही तितकेच खरे.

अतिवाद मग तो डावा असो किवा उजवा लोकशाहीला हनिकारच असतो. मध्यममार्गी उदारमतवाद हा नेहमीच लोककल्याणकारी आणि लोकशाहीवादी असतो हे दिनेश यांनी या पुस्तकाद्वारे वाचकांना कळत नकळत जाणवून दिले आहे, हे या पुस्तकाचे मोठे यश म्हणावे लागेल.

त्रिपुराच्या आर्थिक प्रगतीबद्दल दिनेश म्हणतात, “राज्याची आर्थिक परिस्थिती बिकट आहे. राज्यातील दीड लाख घरांमध्ये आजही विजेविना अंधार आहे. दहशतवादी कारवायांमुळे उध्वस्त झालेल्या ५९४ वस्त्या सरकारी अनास्थेमुळे उजाड पडल्या आहेत. काळाबाजार करणाऱ्या व्यापाऱ्यांशी  माकप नेत्यांचे प्रेमाचे संबंध असल्यामुळे जीवनावश्यक वस्तूंचे भाव कडाडले आहेत. राज्यातील १०७७ लघु उद्योग बंद पडले आहेत. उद्योग उभारण्यासाठी सरकारने हजारो लोकांना जमिनीचे वाटप केले; परंतु या जमिनी एकतर वापराविना पडून आहेत किवा त्याचा दुरुपयोग होतो आहे. राज्यात रबरनिर्मिती होते; परंतु रबरप्रक्रिया उद्योगांचे अस्तित्व राज्यात नसल्यामुळे ९० टक्के रबर अन्य राज्यांत विकला जातो. बेरोजगारी वाढते आहे. तरुणांना रोजगार देण्यात सरकारला पूर्ण अपयश आले आहे.” या प्रकारची आर्थिक स्थिती आणि डबघाईला आलेली सरकारे भारतामध्ये महाराष्ट्र, कर्नाटक, तामिळनाडू आणि आंध्र प्रदेश सोडून सर्वच राज्यांमध्ये आहे. जीडीपी बघायला गेल्यास ही राज्ये अख्ख्या देशाला पोसतात, असं म्हणायला गेल्यास ती अतिशयोक्ती होणार नाही. उत्तर पूर्वेकडच्या राज्यांबाबत नेमकं काय चालू आहे, हे आजवर कुणाला ठाऊक नव्हतं. सुनील देवधर यांच्या ‘माय होम इंडिया’ या संस्थेमुळे उत्तर पूर्वेची संस्कृती पहिल्यांदा भारताला नीट कळू लागली आणि आता दिनेश कानजी यांच्या पुस्तकामुळे प्रकाशात आली. 

चंद्रकला प्रकाशनने या प्रकारचे अतिशय सुंदर पुस्तक वाचकांसाठी उपलब्ध करून दिले त्याबद्दल त्यांचे आभार मानावे तेवढे कमीच आहेत, फक्त पुढच्या आवृत्तीमध्ये विषयाच्या वर्गवारीनुसार संदर्भ सूची देऊन माहितीचे मूल स्रोत उघड केले आणि appendix

बनवला तर पुस्तकाच्या दर्जामध्ये अधिक वैचारिक वजन येईल असे वाटते. ही सूचना महत्त्वाची असली तरी प्रेमळपणे करावीशी वाटते.

पुस्तकामध्ये अखेरच्या भागात ज्या चार मुलाखती दिलेल्या आहेत, त्यापेकी सुनील देवधर जे ‘माय होम इंडिया’ ही संस्था चालवतात आणि ज्यांनी गेली अनेक वर्ष ईशान्य भारतात दधिची ऋषीन्प्रमाणे अक्षरशः तपस्या केलेली आहे त्यांच्या मुलाखतीचे प्रयोजन विषद न करताही कळते. मात्र इतर तीन मुलाखतींचे प्रयोजन लेखकाने इथे नमूद केलेले नाही. मूळ पुस्तकापासून या मुलाखती सुटल्यासारख्या वाटतात. या पुस्तकाच्या पुढच्या आवृत्तीत त्यांचं प्रयोजन विषद केले, तर त्या मुलाखातींचा वैचारिक सांधा जोडला जाईल, असे मत मला इथे नोंदवावेसे वाटते. 

दिनेश कानजी यांनी अशीच शोध पत्रकारिता करून अधिकाधिक पुस्तके लिहावीत आणि महाराष्ट्रातील जनतेला माहित नसलेली दुसरी बाजू उघडकीस आणावी, या माझ्या त्यांना शुभेच्छा. कारण लोकशाहीमध्ये शेवटी सत्ताधारी पक्षाच्या विरोधातले ‘Other Side is Important’  हे तत्व या पुस्तकामुळे पुन्हा एकदा चिरंतन झालेले आहे. देशातील प्रत्येक राज्यावर असे एकेक पुस्तक त्यांनी लिहावे जेणेकरून मराठी वाचकांना आपल्या देशातील राज्यांची एकंदरीत  समज येईल, याच माझ्या दिनेश यांना शुभेच्छा.

राजू परुळेकर

raju.parulekar@gmail.com

Posted in Uncategorized | Leave a comment

पु.ल.  2 भाग एकत्र

मागच्या वर्षी मला शिव्या १

———–

पु.ल. देशपांडे हे अतिशय विद्वान्,चतुरस्र, हजरजबाबी लेखक होते.

त्यांना भारतीय संगीताची अद्भुत समज होती. ज्यामुळे अनेक थोर गायक त्यानी प्रसिद्धिला आणले. 
मात्र मला लेखक म्हणून ते कधीच आवडले नाहीत.

ते वाचकांचा अनुनय करणारे लेखक होते.

त्यापायी त्यानी अतिशय भुक्कड़ व कोटिबाज लोकानुनयी प्रवासवर्णनं लिहिली. त्यांचे लेखन कालबाह्य होणारच होते.तसे ते झाले.

त्यांची नाटकीय सफर ही प्रयोगशील व अस्सल मातीतली नव्हती पण त्यांच्या नावाने तिला वलय प्राप्त झाले. जे स्वाभाविक होते..बाकी लाडकं व्यक्तिमत्व वैगरे मराठी माणसांचे शब्दबंबाळ भ्रामक बुडबुडे आहेत. त्यांना नवनवीन देव लागतात!
तरीही त्यांचे एक लोकप्रियतेचे व दातृत्वाचे युग होते ज्याचे महाराष्ट्रावर अपार ऋण आहेत…त्याला नमन…
अजातशत्रु राहाण्याच्या मोहापायी आणिबाणी वगळता त्यानी कायमच टोकदार भूमिका न घेता लोकानुनयी भूमिका घेतली.

लोकानीही बदल्यात त्यांच्यावर भरभरुन प्रेम केलं.

त्यांचं साहित्य हे अभिजात नव्हेच.

पण लोकप्रियतेच्या कसोटीला उतरणारं होतं.

त्यांचे  स्मरण आहेच.

त्यांना प्रेमाचा प्रणाम…
ता.क.1

 Mediocre , ज्यानी आतुन रक्तबंबाळ करणारं अनुभवलं, पाहिलं, वाचलं नाही. जगात फिरुन जगाचा गाभा शोधला नाही असे वरवरचे लोक मला अत्यंत humiliate करणारं लिहितील मला शिव्या घालतील हे गृहीत आहे. मी कुणालाच उत्तर देणार नाही.

चिरंतन आणि नश्वर यात भेद करण्याची माझी कक्षा वेगळी आहे. आपण भड़ास काढू शकता.

बाकी काळ बलवान आहे!
ता.क.2

प्रतिक्रिया मनोरंजक आहेत. माझं मत 200% ठाम आहे. पु.ल. त्यांच्या काळातले उत्तम नेटवर्कर,लॉबीस्ट व पब्लिक रिलेशन मास्टर होते. व्यवहार सुनितबाई कठोरपणे चोख पहात. मखर, देव्हारा, देव तयार झाला. अनेक समकालिन जीनियस लेखक ही व्यवस्था नसल्याने टाचा घासत अस्त पावले…
ता.क.3
खरं अभिजात विनोदी लेखन वाचयचं असेल तर जी.ए.कुलकर्णी यांचं “माणसं:अरभाट आणि चिल्लर” हे परचुरे प्रकाशन प्रकाशित पुस्तक वाचा.👍
ता.क.4
एव्हढे करोड़ लोकं मानतात म्हणुन बरोबर आहे हे मानणाऱ्यातला मी नाही.
आज जे मी लिहितोय ते कितीही आकांडताण्डव करुन मला शिव्या घालून तुम्ही झुगारलत तरी ते ड्रग्जप्रमाणे आता तुमच्या रक्तात गेलय…
काही महीने,वर्षं जातील नि मग तुम्ही माझ्या याच लेखनासाठी गर्दुल्यासारखे माझ्या मागे मला शोधत फिराल…
तेव्हा आज जे फुकट वाचुन तुम्ही मला शिव्या घालत आहात ते वाटेल ती किंमत दिलीत तरी माझ्या मर्जीशिवाय तुम्हाला मिळणार नाही…
अभिजात काय हे जुन्या-नव्या व्यापारी इमारतींचा विध्वंस केल्याविना उभं करताच येत नाही…
या पोस्टचा स्क्रीनशॉट घेऊन ठेवा!👍
मी उगाच काहीही लिहित नाही!

—————————————————————
मागच्या वर्षी शिव्या भाग २

——-

पु.ल. भक्त आणि वास्तवाची जाणीव…२
– राजू परूळेकर

……………………….

पु.ल. देशपांडे यांच्या भक्तांना मागच्या आठवड्यात पु.लं.च्या स्मरणार्थ मी लिहिलेलं एवढे बोचले की, त्यांनी फक्त माझा शारीरिक खून करण्याचे बाकी ठेवले. यात डॉक्टर होते, वकील होते, इंजिनिअर होते, संजय मोने यांच्यासारखे कलाकार होते. वास्तवामध्ये मला स्वतःला परत माझी पोस्ट वाचताना मी काय चुकीचे लिहिले होते हे कळले नाही. व्यक्तिश: पु.लं.विषयी व्यक्तिगत चुकीचे असे मी काही लिहिले नव्हते. त्यांच्या लेखनाविषयी ते कालबाह्य झाले आहे, हे मी लिहिले. त्यांची प्रवासवर्णने भूक्कड आणि कोटीबाज होती हे मी लिहिले. या मताशी आजही मी प्रामाणिक आहे. याव्यतिरिक्त पु.लं.नी आणीबाणी वगळता एकदाही टोकदार राजकीय, सामाजिक भूमिका घेतली नाही असं मी म्हटलं होतं. यात अक्षरशः काहीही असत्य नाही. ज्या काळात पु.लं.चा उदय झाला त्या काळात सरकार नियंत्रित आणि सरकार केंद्रित माध्यमे उपलब्ध होती. त्या काळात पु.लं.ना भारत सरकारने जवळजवळ वर्षभर बीबीसीमध्ये डेप्युटेशनवर पाठवले होते. भारत सरकारने दूरदर्शन सुरू केल्यावर पु.ल. देशपांडे हे पहिले होते ज्यांनी दूरदर्शनवर जवाहरलाल नेहरू यांची मुलाखत घेतली. या गोष्टी सरकारच्या मर्जीत असल्याशिवाय होतात का? याच काळात पु.ल. पश्चिम जर्मनी, पूर्व जर्मनी, फ्रांस वगेरे देशात फिरले. यावरून त्यांनी नंतर ‘अपूर्वाई’, ‘पूर्वरंग’ वगैरे प्रवासवर्णने लिहिली आहेत. वास्तवामध्ये त्या काळात शीतयुद्ध सुरू होते. पूर्व युरोपात लेखक, कवी, विचारवंत, शास्त्रज्ञ यांचा अमानुष छळ सुरू होता. त्याचे पडसाद पश्चिम जर्मनी, फ्रान्स इथेही पडत होते. आता पूर्व युरोपात त्या छळ छावण्यांची museums झाली आहेत, मी स्वतः ती पाहिली आहेत. जिज्ञासू तिथे जाऊन पाहू शकतात. हंगेरीतील बुडापेस्ट येथील असेच एक museum मी जेव्हा पाहिले आणि त्याचे फोटो घेतले तेव्हा माझ्या अंगावर काटा आला. तेव्हाच्या झेकोस्लावियामध्ये (आता झेक आणि स्लोवाकिया असे दोन स्वतंत्र देश झाले आहेत.) वाक्लाव हावेल आणि त्यांच्यासारखे इतर अनेक लेखक, कवी, विचारवंत लढत होते आणि शिक्षा भोगत होते. त्याच काळात ‘chapter 77’ नावाचा एक जाहीरनामा या सर्वांनी मिळून जाहीर केला. तो काळ होता १९७७ चा. जगाच्या पूर्वेकडे अशांतता, दडपशाहीविरुद्ध आंदोलन आणि अमानुषतेची परिसीमा कमी नव्हती. १९६३ पासून कंबोडियासारख्या देशात पॉल पॉट या communist हुकुमशहाने हाहाकार माजवला होता. त्याने लाखो माणसे मारून कवट्यांचा डोंगर उभा केला होता. हा खरा ‘पूर्वरंग’ होता, ज्याची ‘अपूर्वाई’ पु.लं.ना कधी वाटली नाही. कारण, या सर्व देशांशी भारत सरकारचे चांगले संबंध होते. त्यामुळे भारतातून जाणारे ‘लेखक’, ‘कवी’, ‘विचारवंत’ हे असेच निवडले जात जे गोड, सुखावह आणि भारतातील लोकांना आनंददायक असे जगाचे वर्णन करतील. अशा वेळेला पु.लं.सारख्या चतुरस्त्र लेखकाकडून खरे जाणण्याची अपेक्षा करायची नाही तर कुणाकडून करायची, असा माझा सवाल होता. मी रक्तबंबाळ हा शब्द त्या संदर्भात वापरला होता. अनेकांनी मला पु.लं.ची तुलना समकालीन ‘जिनिअस’ लेखक, कवी आणि विचारवंतांशी केली म्हणून दुषणे दिली आहेत. आता लेखकाची तुलना समकालीन लेखकांशी करायची नाही, तर काय समकालीन गवंडयांशी करायची?

खऱ्या लेखकाने प्रवासवर्णने लिहिताना तिथल्या मानवी दुःखाची बाजू प्रथम घ्यावी अशी अपेक्षा असते. आपल्या इथले सरकारच्या मेहरबानीने परदेशात जाणारे लेखक तिथला सरकारी पाहुणचार, ऑम्लेट, निसर्गसौंदर्य आणि सरकारी ओदार्य यांचे रसभरीत वर्णन करत असत. पु.ल. देशपांडे यांनी या वर्णनाला त्यांच्या उपजत हजरजबाबीपणाचा वापर करत विनोदाची जोड दिली. परंतु तो humour हा black humour नव्हता, ‘personal is political’ या तत्वाला नाकारणारा सर्वाना आवडेल असा टवाळखोर विनोद होता. पु.ल. यांनी लेखक म्हणून जगभरच्या आपल्या जातकुळीच्या सर्व लेखक, विचारवंतांशी केलेला हा बोटचेपेपणा होता.

पण त्यामुळे ९०च्या दशकात ऐतिहासिक सत्य जसजसे समोर आले तसतसे पु.ल.च्या प्रवास वर्णनातील भूक्कडपणा, बुद्धिमान कोटीबाजपणा आणि सरकारी कल मला जाणवला. मी तसे लिहीले. वर उल्लेख केलेले वाक्लाव हावेल यांना पुढे साहित्याचे नोबेल मिळाले. एवढेच नव्हे, तर झेक आणि स्लोवाकिया वेगवेगळे झाल्यावर ते झेक रिपब्लिकचे अध्यक्ष झाले. वाक्लाव हावेल यांच्यासारखे अनेक होते, पण त्यांचे एकच उदाहरण अशासाठी दिले की, त्यांच्या उदाहरणावरून या चळवळी बरोबर होत्या आणि नैतिकसुद्धा होत्या हे सगळ्यांना समजावे.

त्या काळात भारत सरकारच्या परवानगीशिवाय आणि मर्जीशिवाय लेखकांना असे फिरायला मिळत नसे. त्यामुळे इथल्या जनतेला बाहेरचे जग प्रतीकात्मक रुपात तरी पु.लं.सारख्या लेखकाकडून समजायला हवे होते अशी अपेक्षा मी केली तर त्यात काय चूक?

१९९६ मध्ये सेना-भाजप सरकार सत्तेत आल्यानंतर पहिला ‘महाराष्ट्र भूषण’ पुरस्कार (ठाकरेंनी नव्हे!) आणि पाच लाख रुपये परितोषिक म्हणून पु.लं. यांना प्रदान केले. पु.ल. नंतर एकदा भाषणात सहज म्हणून गेले की, गुंडही निवडूणुकीद्वारे सत्तेत येतात. हे एक ऐतिहासिक सत्य होते. मात्र ठाकरे यांनी याला व्यक्तिगत केले आणि ‘झक मारली’ आणि यांना ‘महाराष्ट्र भूषण’ केले असे उद्गार जाहीर सभेत काढले. बाळासाहेब ठाकरे यांच्या या विधानानंतर पु.ल. यांनी तो पुरस्कार त्याच्या रकमेसह परत करावा, अशी इच्छा अनेकांनी व्यक्त केली. कवी नारायण सुर्वे यांच्यापासून कवी वसंत बापट यांच्यासह (तेव्हा ते साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते) अनेकांनी बाळासाहेब ठाकरे यांच्यावर तीव्र टीका केली. याउलट पु.लं.नी ना पुरस्कार परत केला ना बाळासाहेब ठाकरेंवर कोणतीही टीकेची प्रतिक्रीया दिली वा नापसंती व्यक्त केली. वास्तविक पु.ल. यांच्या दातृत्वाने मी स्वतः प्रभावित आहे, ज्याबद्दल मी माझ्या मूळ पोस्टमध्ये कृतज्ञताही व्यक्त केली आहे. पु.ल. देशपांडे यांचं स्थान महाराष्ट्राच्या मनात युती सरकार आणि ‘महाराष्ट्र भूषण’पेक्षा कितीतरी जास्त वरचं होतं. त्यांच्या एका कृतीने किंवा प्रतिक्रियेने समाजात वैचारिक चैतन्य पसरू शकले असते जे त्यांनी केले नाही. उलट, त्यांनंतर काही काळाने सेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे त्यांच्या पुण्याच्या घरी जाऊन भेटले असता दोघांची अगदी सोहार्दपूर्ण, प्रेमळ गुरुशिष्य (बाळासाहेब ठाकरे यांच्या शैक्षणिक जीवनात पु.ल. देशपांडे त्यांचे गुरू होते) भेट झाली. धन्य ते गुरु आणि धन्य ते शिष्य! याला बोटचेपेपणा म्हणत नाहीत तर दुसरा शब्द सुचवा.

राहिला मुद्दा पु.लंचा विनोद कालबाह्य झाल्याचा. जागतिक कीर्तीचे प्रख्यात लेखक, कवी आणि विचारवंत दिलीप पुरुषोत्तम चित्रे यांनी हेच मुद्दे वस्तुनिष्ठपणे आपल्या एका प्रदीर्घ लेखातून मांडले आहेत. त्यांची पुनरोक्ती मी टाळतो. माझी पोस्ट वाचून मेघनाद कुलकर्णी यांनी या गोष्टीची मला आठवण करून दिली. आठवण अशासाठी की, दिलीप चित्रे यांचे वडील पुरुषोत्तम चित्रे ‘अभिरुची’ हा अंक काढत असत. पु.लंनी आपल्या लेखनाची सुरुवात जिथून केली त्यात ‘अभिरुची’चे नाव अग्रक्रमाने येते. पु.लंच्या विनोदावरील दिलीप चित्रे यांचा हा वस्तुनिष्ठ चिरफाड करणारा लेख प्रसिध्द झाल्यावर पु.ल. मनातून खवळले आणि अनुल्लेखाने ‘अभिरुची’ अंकाचा deserved उल्लेख त्यांनी आयुष्यभर टाळला.

व्यक्तिश: माझी पुरुषोत्तम चित्रे यांच्याशी त्यांच्या अखेरच्या काळात भेट झाली. ते मला पत्रेही (postcard) लिहित. माझा सहावा लेख मी त्यांच्या ‘अभिरुची’ या अंकासाठी लिहिला होता, हे मला नीट आठवते. तो अंक आणि त्यांची पत्रे आजही माझ्याकडे आहेत. त्याच्यातील विजीगिषु वृत्ती मला आजही थक्क करते. कारण तेव्हा मी विशीत होतो आणि ते त्यांच्या आयुष्याच्या अखेरच्या पर्वात आणि तरीही ते माझ्याकडून आग्रहाने पाठी लागून लेखन करून घेत असत.

हा सारा लेखाजोखा मी एखाद्या पुस्तकाएवढा वाढवू शकतो. पण समाजातील वेगवेगळ्या क्षेत्रातील नेतृत्व करणाऱ्यांनी माझा ज्या पद्धतीने उद्धार केला की, पु.लं आणि त्यांच्या भक्तांविरुद्ध असा काय गुन्हा मी केला होता हा प्रश्न मला पडतो. उलट “पु.ल. देशपांडे हे अतिशय विद्वान्,चतुरस्र, हजरजबाबी लेखक होते.

त्यांना भारतीय संगीताची अद्भुत समज होती. ज्यामुळे अनेक थोर गायक त्यानी प्रसिद्धिला आणले. त्यांचे एक लोकप्रियतेचे व दातृत्वाचे युग होते ज्याचे महाराष्ट्रावर अपार ऋण आहेत…त्याला नमन… त्यांचे स्मरण आहेच. त्यांना प्रेमाचा प्रणाम… ” असे मी माझ्या पु.ल. देशपांडे यांच्यावरील पोस्टमध्ये लिहिलं आहे. यात अनादराचा प्रश्न येतोच कुठे?

याउलट शेकडो पु.ल. भक्तांनी माझ्या कामाविषयी, माझ्यावर, माझ्या पुस्तकांची, माझ्या लेखनाची, मी जे काही करतो याची कोणतीही माहिती नसताना अत्यंत शुद्र शेरेबाजी केली (काही अपवाद वगळता). या शेरेबाजीचे सार व बहुसंख्य महाराष्ट्राचे मन संजय मोने नावाचे कलावंत का कोणीतरी आहेत त्यांनी दोनच ओळीत समर्पक रीतीने व्यक्त केलेले आहे. त्या दोन ओळी संजय उवाच अशा लिहून मी आपला या विषयापुरता निरोप घेत आहे. याउप्पर आपण काय प्रतिक्रिया देता याने माझ्या विचारांच्या ठामपणाला काहीही फरक पडत नाही.

संजय (मोने) उवाच : परुळेकरांनी लिहिलेले कालबाह्य व्हायला हवे असेल तर लगेच ही चर्चा खुडून टाका..

raju.parulekar@gmail.com

Blog:

Posted in Uncategorized | Leave a comment

My live speech, Gurgaon, Mumbai

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=10156105587059409&id=682939408

Posted in Uncategorized | Leave a comment

You the Sovereign people

Revolution comes through minds of the people,not barrels of the guns!

Join #YouTheSovereignPeople

  

Join #BlackShirtUnion
Watch👇✍️

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Review of my new book by internationalist editor & writer Indy Badhwar.

http://www.indialegallive.com/letter-from-the-editor/a-book-namo-should-read-22852

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Available on Amazon!

Image | Posted on by | Leave a comment

Coming Next week….

Image | Posted on by | 1 Comment