राझी

‘राझी’ चित्रपट पाहिला. एकदा बघितला तर नुकसान,फायदा काहीच नाही.न पाहिल्यास अजिबात नुकसान नाही.गाणी बरी आहेत… कारण पुढे तुमचं वय झालं की Nostalgic होण्यासाठी उपयुक्त!

बाकी “वतन के लिए” तर आता बलात्कारही होऊ लागलेत! त्यामुळे वतन वैगरे प्रचार ऐकला की अंगावर सरसरून काटा येतो! देश व सरकारं जितकी अव्यक्त राहातील तेव्हढी चांगली!
चित्रपटात ‘वतन’ वैगरे ओव्हरडोस दिला की प्रेक्षकातले नाग डोलू लागतात…
पण ते यश दिग्दर्शिकेचे नव्हे,तर तो एक मोसमी नि हुकमी आजार आहे ज्याचा मनोजकुमार यांच्यापासून अनेकांनी कल्ला नि गल्ला केलाय!

रहाता राहिली ‘राझी’ चित्रपटाची मूळ सत्यकथा!
अशी गुप्तहेर कथा दिग्दर्शिकेने अंडरप्ले करायला हवी होती. ती बंबाळ केलीय! त्यामुळे झालं काय की चित्रपटातल्या प्रत्येक पात्राविषयी प्रेक्षकाला सहानभूती दाटून येते! उरलेल्या सहानुभूतीचा पान्हा दोन्ही वतनवर उपडा होतो!
ये तेरा मेरा सबका वतन वतन वतन! सिनेमा खल्लास!

खरी गुप्तहेर कथा अशी होते का?
यात गुप्तहेराला काय वाव आहे?
आलिया भट ‘वतन’ साठी चोरून चरख्यावर सुत कातत असती तरी हा सिनेमा बनालाच असता की!
गुप्तहेराचा exclusive पणा येण्याची ट्रीटमेंटच ‘राझी’ सिनेमाला नसल्याने ‘राझी’ सिनेमा चक्क एका सुनेचा,जावयाचा असल्याचे थिएटर बाहेर पडेपर्यंत लक्षात राहाते.

मग थिएटरचा अंधार संपतो नि बाहेरच्या भगभगीत प्रकाशात जग आपल्यावर येते!

Advertisements
Posted in Uncategorized | 1 Comment

डायना

लिंक नसलेल्या गोष्टी 4
————————————

ज्या काळात समाजमाध्यमे नव्हती, मोबाईल फोन नव्हते, तुरळक लँड लाईन फोन होते..

मुलं-मुली तेव्हाही प्रेमात पडत असत…
मी शाळेत असताना असाच एक प्रसंग। घडला…

एक मुलगी वर्गात माझ्याकडे सतत वळून बघत असे. अर्थात तेव्हाही मी “रोखठोक” किंवा “बेधडक” नसल्याने मला शेवटच्या बेंचवर बसवले जात असे! त्यामुळे हुशार मुलांना माझ्याकडे मागे वळून बघावे लागे!

८वी ते १०वी ती माझ्याकडे सतत बघण्याची तपस्या करत राहिली. ती वर्गात हुशार होती. तिच्याबद्दल मला काहीतरी वाटत राही पण त्याचं नाव, विशेषण वा शब्द मला माहीत नव्हता. अशीच वर्षे गेली….

शेवटी १० वीत सेंड ऑफ झाला तेव्हा तिने मला एक गुलाबाचं फुल नि पेढा दिला.. थोडी थांबली नि मी गप्प बघून अखेर निघून गेली….पुढे आमचे मार्ग बदलले… नंतर मला बराच काळ कुठे ती दिसलीच नाही…

मग मी ही कॉमर्स कॉलेजमध्ये गेलो नि

ती जे. जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये गेली…

मला ती कुठे गेली हे तेव्हा माहीत नव्हतं… अनेक वर्ष मी हे पार विसरूनही गेलो होतो….

माणसाच्या आयुष्यात काही विलक्षण दिवस येतात तसा एक दिवस नंतर माझ्या आयुष्यात आला. तो आला नसता तर मी हे सारं लिहु शकलो नसतो.

मास्टर्स कॉलेजमध्ये असतानाच मी आकाशवाणीत पार्ट टाईम RJ म्हणून हिंदी नि मराठी विभागात काम करायचो…
(पैसे पुरत नसत!!)

माझी त्या काळची एकच ऐय्याशी असायची ती म्हणजे ठाणे ते चर्चगेट मी रेल्वेच्या प्रथम वर्गाचा पास काढायचो.
या एका सवयीने हे पुढचं सारं महाभारत घडलं.
एकदा मी संध्याकाळी आकाशवाणीतून बाहेर पडून तेव्हाच्या व्ही.टी. स्टेशनवर आलो. ठाण्याला रहायचो. कल्याण फास्ट लोकल पकडली. काहीतरी सुट्टी असल्याने गर्दी उभं नीट राहता येईल एव्हढी होती. माझा डबा लेडीज डब्याला अर्धा असलेला होता.मी जिथे उभा होतो तिथे उभं राहायला अनेक आंबटशौकीन पुरुष धडपडायचे. कारण त्या डब्याच्या काठाला टेकून उभं राहिलं की बाजूचा अर्धा लेडीज डब्बा ‘रेंज’ मध्ये यायचा. मी तिथेच उभा राहिलो होतो. पुस्तक वाचायची सवय… म्हणून बॅगेतून पुस्तक काढणार इतक्यात समोरच्या लेडीज डब्याकडे नजर गेली आणि… एक थंडगार शिरशिरी अपादमस्तक शरीरात वळवळत गेली. माझ्या थेट समोर लेडीज डब्यात शाळेतली ३वर्षे माझ्याकडे रोखून पाहणारी ती मुलगी बसलेली होती. अत्यंत भेदक नजर लावून ती पुन्हा माझ्याकडे रोखून पहात होती. मी बघतच राहिलो. तिने बॉयकट केलेला होता नि मी जराही अतिशयोक्ती करत नाही. ती जवळपास लेडी डायनासारखी दिसत होती.(सुंदर तर ती होतीच!) थोडा वेळ असाच गेला.मी वाचण्याचं नाटक करूनही तिच्यावरची नजर हटवू शकलो नाही!थोड्या वेळाने तिने तिच्या पर्समधून एक कागद काढला,त्यावर तिने काही लिहिलं. ती जागेवरून उठली. दोन डब्यात असलेल्या चौकोनी खिडकीत आली. तो कागद “अनेक स्त्री- पुरुषांच्या साक्षीने माझ्या हातात दिला!” मी डबा दुभंगल्यासारखा नजरा झेलत तो कागद माझ्या हातात घेतला….

त्यावर लिहिलं होतं-“जरा बोलायचं आहे मला…घाटकोपरला please उतर.”

नंतर घाटकोपरही आलं. मी उतरलो ह्याची खात्री करून ती उतरली….
काही काळ काही बोलली नाही. त्याही काळात मला मुलींशी धड हिंमतीने बोलता येत नसे….
मी बोलेन ही आशा सोडून मग तिनेच बोलायला सुरुवात केली. पहिल्या वाक्यापासून नीट आठवतंय आजही…!ती बोलली
” मी तुला गुलाबाचं फुल दिलं तेव्हा तरी तू माझ्या भावना, माझं प्रेम समजशील असं वाटलं. पण तू कायम बंद पुस्तकासारखा. मी काय समजायचं? अर्थात जे समजून घ्यायचं ते घेतलं मी! तरीही तू इथे घाटकोपरला का उतरलास? मी सांगितलं म्हणूनच ना? मग इतकी वर्ष मी सांगितलं ते पोचलं नाही का रे तुझ्यापर्यंत?”

मी मध्ये बोललो, “तसं नाही ग, पण माझंच मला कळत नाही आयुष्य कुठे जातंय ते…”

तिने स्वतःच्या ओठावर बोट ठेवून मला गप्प रहा अशी खूण केली…

“मी जे. जे. मधून अप्लाइड आर्ट्स करून एका Ad agency त नोकरी करते. मी ८वी पासून आजपर्यंत तुला विसरले नाहीच. पण मी खोटंही बोलणार नाही. तुझ्यासारख्या बोलणाऱ्या, दिसण्याऱ्या किंवा भासणाऱ्या एकाशी (थांबून) नाव ऐकायचं असेल तर ते ही सांगते. **** **!
त्याच्या मी प्रेमात पडण्याचा प्रयत्न केला. तो खूप खरा होता. मीच तुझ्या खुळाने खोटी वरवर वागत राहीले. तो संवेदनशील होता. त्याला हे कळत होतं….
एक दिवस तो गेला…! का कुणास ठाऊक एक जड ओझं माझ्या मनावर ठेवून त्याने झोपेच्या नको तितक्या गोळ्या घेतल्या..!(तिचे डोळे पाण्याने भरून आलेले)”
ती थोडी थांबली. ती संधी घेऊन मी विचारलं
“मग मी काय करू? I am helpless.”
तिने शांतपणे डोळे पुसले. म्हणाली. “पुढची कल्याण ट्रेन पकडूया. तू ठाण्याला उतरशील. मी डोंबिवलीला.
(तेव्हा मी ठाण्याला राहायचो. ती डोंबिवलीला) तू जर माझ्यासोबत डोंबिवलीपर्यंत आलास तर माझी तपस्या खरी होती असं मी मानेन. तुझी दुःखं मग माझी असतील. पण माझी दुःख मी तुला कधीच देणार नाही. हे शेवटचं. तू ठरव!डोंबिवलीला उतरलास की उरलेलं बोलू”

माझ्या घशाला कोरड पडली. तळहात घामाने भिजले. खिशातल्या साडेसात रुपयांची नि आईबाबांच्या चेहऱ्याची जाणीव माझा आत्मा भेदत गेली. पुढची कल्याण ट्रेन आली. ती परत लेडीज डब्यामध्ये चढली. मी पुरुषांच्या डब्यात. युगानुयुगे गेली नि अचानक ठाणे स्टेशन आलं. या गाडीत गर्दी फार होती. तिला मी किंवा मला ती दिसणं शक्यच नव्हतं. मी द्विधा मनस्थितीत त्या दिवशी जीवाच्या कराराने ठाण्यालाच उतरलो…!

मला प्लॅटफॉर्मवर तिने पाहिलं की नाही हे ठाऊक नाही.

त्यानंतर तिला मी कधीच बघितलं नाही.

आश्चर्य म्हणजे कोणत्याही समाज माध्यमावर तिची कोणतीही खूण आज नाहीये…

आहे ती माझ्या मनात एक खूण, एक सल, एक लेडी डायनासारखा चेहरा नि एक सुकलेलं दुःख!

©राजू परुळेकर

Posted in Uncategorized | 2 Comments

प्रिया…

  • ​प्रिया तेंडुलकर©                **********
    माझ्या आयुष्यात मी जगू नये अश्यासाठी लाख कारणं होती त्या काळात मी जगावं यासाठी एक कारण भिंतीसारखं उभं राहिलं ते होतं – प्रिया तेंडुलकर…तिच्यावर मी स्वतंत्र लिहिलय नि लिहितोय त्यात ते आलंय नि येईलही…त्यातलाच एक प्रसंग…प्रियाच्या शो साठी मी रिसर्च करायचो…तेव्हा मी ठाण्याला रहायचो नि प्रिया पवईला.

    तिच्या पवईच्या घरी एकदा मी काही पुस्तकं घेऊन तिच्याशी चर्चा करत होतो. अचानक प्रिया म्हणाली, “आज तुला पर्टीला यायचय…आता संध्याकाळी घरी जायचं नाही. आपण पार्टीला जाऊ.”

    स्टार tv ची पार्टी होती. माझ्या पोटात गोळा… कारण मला फिल्मी पार्टया उदास वाटतात. त्यात एकतर माझे कपडे इस्त्रीचे नव्हते. पायात चप्पल.बुट नव्हते! एकता कपूर प्रियाची खास मैत्रीण. ती मला irritate करायची. (आजही करतेच!) अशी असंख्य कारणं पार्टीला न जाण्यासाठी होती….

    पण प्रियाने एक एकलं नाही…

    मला त्या पार्टीला नेलंच…

    जाताना गाडीत माझी शिकवण घेतली…

    प्रिया अतिशय हेवा वाटावा अशी विमानासारखी गाडी चालवत असे…

    प्रिया म्हणाली,” अरे या पार्टया हा पण लेखकाचा कच्चा माल असतो… तुझं ढीलं मन, तुझा शर्ट, तुझी चप्पल तू शिरताना सगळे बघतिल, त्यावेळी मी तुझी ढाल आहे ना! नंतर सर्वांना जशी रात्र नि दारू चढत जाईल तेव्हा फक्त यश,उन्माद,पैसे,दारू, ईगो यामुळे  तरंगती खोटी शरीरं तुला दिसतील… ती बघायला शिक…

    …आणि सगळंच बाबांचं (तेंडुलकरांचे) ऐकू नको नि शोलेतल्या जगदीपसारखं त्याना रिपोर्ट करु नकोस…!”
    त्या पार्टीत गेल्या गेल्या प्रियाचं ग्लैमर तिने माझी ओळख करण्यावर ओतलं…

    ती पार्टी पहाटेपर्यंत चालली…

    प्रियाने शब्द दिल्याप्रमाणे सर्व वेळ पार्टित मला एकट्याला सोडलं नाही….

    पार्टी पुढे तिने सांगितलं होतं तशीच पुढेप जात राहीली… मी सुद्धा माणसं पहायला सरावलो… 

    प्रियाने नंतर तर मला सुधारण्याची मक्तेदारी घेतली….

    माझ्यासाठी अनेकदा स्वतःच्या संतापाला आवर घातला…
    तिची शेवटची (ठरलेली) मुलाखत मीच घ्यावी असा तिने आग्रह केला. तिला मुलुंडमध्ये सु.ल. गद्रे पुरस्कार मिळाला ते निमित्त होतं… (तेव्हा मी मुलाखतकार नव्हतो!) ती आजाराने कृश झाली होती… ती एक कादंबरी लिहितेय त्यावर मी कादंबरीचा विषय विचारला… ती म्हणाली,”पुरुष”!

    तिची कादंबरी पूर्ण झालीच नाही….
    मी सुद्धा मग पूर्ण सुधारलोच नाही…
    प्रिया गेली त्या रात्री बाबांना (तेंडुलकर) मी शोलेतल्या जगदीपसारखे खास किस्से सांगून स्वतःला रडवत राहिलो…

    बाबांनी (तेंडुलकर) एकदाच डबडबलेले डोळे  वेगाने पुसले.

    हाच दिवस नि हिच वेळ होती ती!
    शेवटी बाबा(तेंडुलकर) म्हणाले “हे सारं मी नसताना पुस्तकात सारं सारं एकदाच लिहुन काढ…”!

    लिहितोय मी….

Posted in Uncategorized | 1 Comment

#लिंकनसलेल्यागोष्टी ३ ©

**********

नववीत असताना मी एका मुलीच्या प्रेमात पडलो. ती प्रचंड बुद्धिमान होती. निदान तेव्हा मला असं वाटायचं…

तिचे घरचे फार टापटीप ब्राह्मण…

मी पूर्ण गबाळा स्वतःचाच हरवलेला पत्ता शोधत असल्यासारखा…

आयुष्यभर दोन गुण माझ्यात कायम होते.
१- धैर्य! २-आत्मविश्वास!
मी मोठ्या धैर्याने तिला एकदा टीचर रूम बाहेर गाठलं नि गडबडून प्रश्न केला, (प्रश्न नीट वाचा!) 

” माझ्यावर तुझं प्रेम आहे, तुझं माझ्यावर आहे का?”

प्रश्न ऐकून ती फिसकन हसली नि म्हणाली, “आधी मराठी लिहायला नि वाचायला शिक. मोठा हो. मग भेट. (मी तेव्हा शाळेचा यूनिफॉर्म हाफ चड्डीत होतो.) आत (टीचर रूम)तक्रार करु का?

तोवर माझा घसा कोरडा पडला होता! माझ्या प्रश्नातली चुक नि तिचा दम याने मी पार हललो होतो!

“नको नको” एव्हढच बोलून मी शाळेतल्या “पिण्याच्या पाण्याच्या नळावर” तडक गेलो…. गटागट तडस लागेस्तोवर पाणी प्यायलो…
ती दहावीत होती.तिच्या वर्गातल्या निळसर डोळ्यांच्या वर्गात पहिल्या येणाऱ्या एका चित्पावन मुलाशी (ती सुद्धा चित्पावन,वर्गात दुसरा नंबर!) तिचं ‘लव’ चालू होतं अशी माझ्या बाजूला मागच्या बेंचवर बसणाऱ्या राजकुमार नावाच्या मुलाने मला खबर दिली….

त्या रात्री मी खुप रडलो…आईबाबाना कळु न देता कारण त्यांनी उगाच अभद्र रडतो म्हणुन अजुन ठोकलं असतं! 

आपलं आयुष्य एक खोल विवर आहे त्यातून आपण कधीच बाहेर येणार नाही असं तेव्हा वाटत असे… असं पुन्हा पुन्हा अजुनही वाटतं….
दिवाळीच्या सुट्टीनंतरच्या एके दिवशी शाळेच्या मुख्य गेटवर साठयेबाई उभ्या होत्या…मला नेहमीप्रमाणे त्या कचऱ्यावर काढणार… आधीच नसलेली आपली इज्जत जाणार असं वाटलं…
तसं काही झालं नाही. बाई खेकसल्या,” अहो वेंधळे परुळेकर फळा वाचा आधी, मग आत जा!”

मी झोपेच्या तन्द्रितून बाहेर येऊन फळा वाचला… भयंकर अपराधी वाटलं!

तिथे लिहिलेला मजकूर होता,

त्या निळसर डोळ्याच्या,पाहिल्या येणाऱ्या हुशार मुलाचा आदल्या दिवशी त्यांच्याच बागेतल्या विहरीत पोहताना सूर मारताना डोकं दगडावर आपटुन मृत्यु झाला होता…त्या निमित्ताने शाळा एक दिवस बंद ठेवण्यात आली होती…
मी जडशीळ मनाने घरी आलो. ती दुसरी येणारी मुलगी आता दिसली तरी अपराधगंड देऊ लागली…अखेर तिची शाळा संपली… माझ्या मनात तिच्यापेक्षा तो निळसर डोळ्याचा मुलगाच पुढे कित्येक वर्ष अडकून राहिला….
काही वर्षापूर्वी मी शिकागोला जाताना अचानक एक ओळखीची वाटणारा चेहरा मला ‘ओ हारे’ विमानतळावर भेटला… ती तीच वर्गात दुसरी येणारी मुलगी होती! साक्षात माझ्या समोर येऊन ती उभी ठाकली.”ओळखलस?” तिने विचारलं…

मी फक्त होकरार्थी मान हलवली. “कॉफी पिऊ या का?” तिने विचारलं… वास्तविक बाहेर थंडी होती नि मी बुक केलेली बस यायला एक तास होता. तरीही,”नाही,नको,लेट होईल.” म्हणुन मी एयरपोर्ट बाहेर येऊन उभा राहिलो…

ती ही बाहेर आली… तिचीही बस असावी… माझ्यापाशी येऊन ती उभी राहिली. मी ऑकवर्ड!

“परुळेकर, सॉरी रे, माझी चुक झाली तेव्हा” तिच्या वाक्यावर मी कसानुसा हसलो… एक तास अस्वस्थ अवस्थेत गेला… ती तिथुन हलली नाही…कारण तीचीही तीच बस होती….३ तासांचा प्रवास मी अतिशय थकलेल्या अवस्थेत अवघडून काढला… ती मागेच बसलेली. शेवटी स्टॉप आला..मी लगबगीने रांगेत पुढे गेलो… उतरलो…ती परत पुढ्यात. म्हणाली,” तुला एक सांगते, परत भेटला नाहीस तर… तुझ्यात patience आणि perseverance नव्हता लहानपणी… नाहीतर …” इतकच बोलून तिने आपलं business card मला दिलं…. तीने पुढे टॅक्सी पकडली. मी समोरच असलेल्या माझ्या हॉटेलकडे वळलो….

तिचं Business card  काही दिवस माझ्याकडे होतं… ते पाहिलं की मला तो पाहिला येणारा तिच्या वर्गातला निळसर डोळ्यांचा मुलगा आठवत राही…
मग एके दिवशी ते कार्ड माझ्या कामवालीकडून घर साफ करताना कचऱ्यात गेलं….

शेवटी काहीच शाश्वत नि खरं नसतं…!

Posted in Uncategorized | 2 Comments

#लिंकनसलेल्यागोष्टी २

         ********************

ज्या मुलीने मला चिट्ठी पाठवल्याबरोबर ‘हो’ म्हटले( मी ज्युनियर कॉलेज)ती भयानक सुंदर होती…प्रथम माझा स्वतःवर विश्वास नव्हता बसला!देह हलका झाल्यासारखे वाटले!जवळपास सर्व कॉलेजच तिच्या मागे होते…

 तिने ‘हो’ म्हटल्यावर पहिल्यांदा मी प्रत्यक्ष भेटण्याची जागा,वेळ नि तारीख तिच्या एकुलत्या एक मैत्रिणीकडून बाहेर फुटली…

प्रत्यक्ष भेटीच्या वेळी ती समोरून दिसतेच आहे इतक्या अंतरावर असताना अचानक भेदरुन लगबगीने हलली नि दिसेनाशी झाली! मी पार गोंधळलो…

अचानक माझ्या मागे माझा बाप शोभेल असा पुरुष अवतीर्ण झाला… अख्ख्या कॉलेजचा (कॉलेज न शिकणारा) तेव्हाचा “भाई” होता तो! (गावठी कट्टयासहित) थंडपणे मला म्हणाला,” सात वर्षं मी तिच्यावर एकतर्फी प्रेम केलय…तुला इथेच संपवावं असं वाटतंय….पण तिच्या सुखात माझं सुख! मात्र तू तिला सोडलस तर ६ दाणे तुझ्या डोक्यात घालेन” मग मला मिठी मारून  रडला तो…

माझ्यासमोर तो अफजलखान वाटत होता असेल…

मी खुप हादरलो असलेल्या अवस्थेत तो निघून गेला….

दुसऱ्या दिवशी त्या सुंदर मुलीने मला ‘नाही’ सांगितले! मी भावनिक आडवा…

खुप नंतर मी वेगळ्या मुलीमुळे सावरलो…
ती सुंदर मुलगी मात्र खरच सुंदर होती…

परत मला जेव्हा ती दिसे तेव्हा ती तोंड फिरवत असे… वर्षाने माझे गाव नि कॉलेजच बदलले!
तो सात वर्षें प्रेम करणारा पुढे अमर नाईक टोळीत गेला नि मी एक fellowship मिळवून फिरतीवर असताना एके दिवशी सकाळी वर्तमानपत्रात त्याचा पोलिसांनी एनकाउंटर केल्याची बातमी वाचली…
नंतर दोघांनाही मी कधीच पाहिले नाही!

Posted in Uncategorized | 1 Comment

#लिंकनसलेल्यागोष्टी १

*******************

(जबाबदार सुत्रानुसार) शाळा(१०वी पासुन!)कॉलेजमध्ये असताना  मुली मला खाजगीत “छावा” म्हणत असत!
पण चिठ्या पाठवल्या तर ‘हो’ म्हणत नसत!
मग मी “जबाबदार सुत्रा”कडे दुर्लक्ष करून चिठ्या पाठवणं बंद केलं!
असो…

Posted in Uncategorized | Leave a comment

पु.ल.  2 भाग एकत्र

मागच्या वर्षी मला शिव्या १

———–

पु.ल. देशपांडे हे अतिशय विद्वान्,चतुरस्र, हजरजबाबी लेखक होते.

त्यांना भारतीय संगीताची अद्भुत समज होती. ज्यामुळे अनेक थोर गायक त्यानी प्रसिद्धिला आणले.
मात्र मला लेखक म्हणून ते कधीच आवडले नाहीत.

ते वाचकांचा अनुनय करणारे लेखक होते.

त्यापायी त्यानी अतिशय भुक्कड़ व कोटिबाज लोकानुनयी प्रवासवर्णनं लिहिली. त्यांचे लेखन कालबाह्य होणारच होते.तसे ते झाले.

त्यांची नाटकीय सफर ही प्रयोगशील व अस्सल मातीतली नव्हती पण त्यांच्या नावाने तिला वलय प्राप्त झाले. जे स्वाभाविक होते..बाकी लाडकं व्यक्तिमत्व वैगरे मराठी माणसांचे शब्दबंबाळ भ्रामक बुडबुडे आहेत. त्यांना नवनवीन देव लागतात!
तरीही त्यांचे एक लोकप्रियतेचे व दातृत्वाचे युग होते ज्याचे महाराष्ट्रावर अपार ऋण आहेत…त्याला नमन…
अजातशत्रु राहाण्याच्या मोहापायी आणिबाणी वगळता त्यानी कायमच टोकदार भूमिका न घेता लोकानुनयी भूमिका घेतली.

लोकानीही बदल्यात त्यांच्यावर भरभरुन प्रेम केलं.

त्यांचं साहित्य हे अभिजात नव्हेच.

पण लोकप्रियतेच्या कसोटीला उतरणारं होतं.

त्यांचे  स्मरण आहेच.

त्यांना प्रेमाचा प्रणाम…
ता.क.1

Mediocre , ज्यानी आतुन रक्तबंबाळ करणारं अनुभवलं, पाहिलं, वाचलं नाही. जगात फिरुन जगाचा गाभा शोधला नाही असे वरवरचे लोक मला अत्यंत humiliate करणारं लिहितील मला शिव्या घालतील हे गृहीत आहे. मी कुणालाच उत्तर देणार नाही.

चिरंतन आणि नश्वर यात भेद करण्याची माझी कक्षा वेगळी आहे. आपण भड़ास काढू शकता.

बाकी काळ बलवान आहे!
ता.क.2

प्रतिक्रिया मनोरंजक आहेत. माझं मत 200% ठाम आहे. पु.ल. त्यांच्या काळातले उत्तम नेटवर्कर,लॉबीस्ट व पब्लिक रिलेशन मास्टर होते. व्यवहार सुनितबाई कठोरपणे चोख पहात. मखर, देव्हारा, देव तयार झाला. अनेक समकालिन जीनियस लेखक ही व्यवस्था नसल्याने टाचा घासत अस्त पावले…
ता.क.3
खरं अभिजात विनोदी लेखन वाचयचं असेल तर जी.ए.कुलकर्णी यांचं “माणसं:अरभाट आणि चिल्लर” हे परचुरे प्रकाशन प्रकाशित पुस्तक वाचा.👍
ता.क.4
एव्हढे करोड़ लोकं मानतात म्हणुन बरोबर आहे हे मानणाऱ्यातला मी नाही.
आज जे मी लिहितोय ते कितीही आकांडताण्डव करुन मला शिव्या घालून तुम्ही झुगारलत तरी ते ड्रग्जप्रमाणे आता तुमच्या रक्तात गेलय…
काही महीने,वर्षं जातील नि मग तुम्ही माझ्या याच लेखनासाठी गर्दुल्यासारखे माझ्या मागे मला शोधत फिराल…
तेव्हा आज जे फुकट वाचुन तुम्ही मला शिव्या घालत आहात ते वाटेल ती किंमत दिलीत तरी माझ्या मर्जीशिवाय तुम्हाला मिळणार नाही…
अभिजात काय हे जुन्या-नव्या व्यापारी इमारतींचा विध्वंस केल्याविना उभं करताच येत नाही…
या पोस्टचा स्क्रीनशॉट घेऊन ठेवा!👍
मी उगाच काहीही लिहित नाही!

—————————————————————
मागच्या वर्षी शिव्या भाग २

——-

पु.ल. भक्त आणि वास्तवाची जाणीव…२
– राजू परूळेकर

……………………….

पु.ल. देशपांडे यांच्या भक्तांना मागच्या आठवड्यात पु.लं.च्या स्मरणार्थ मी लिहिलेलं एवढे बोचले की, त्यांनी फक्त माझा शारीरिक खून करण्याचे बाकी ठेवले. यात डॉक्टर होते, वकील होते, इंजिनिअर होते, संजय मोने यांच्यासारखे कलाकार होते. वास्तवामध्ये मला स्वतःला परत माझी पोस्ट वाचताना मी काय चुकीचे लिहिले होते हे कळले नाही. व्यक्तिश: पु.लं.विषयी व्यक्तिगत चुकीचे असे मी काही लिहिले नव्हते. त्यांच्या लेखनाविषयी ते कालबाह्य झाले आहे, हे मी लिहिले. त्यांची प्रवासवर्णने भूक्कड आणि कोटीबाज होती हे मी लिहिले. या मताशी आजही मी प्रामाणिक आहे. याव्यतिरिक्त पु.लं.नी आणीबाणी वगळता एकदाही टोकदार राजकीय, सामाजिक भूमिका घेतली नाही असं मी म्हटलं होतं. यात अक्षरशः काहीही असत्य नाही. ज्या काळात पु.लं.चा उदय झाला त्या काळात सरकार नियंत्रित आणि सरकार केंद्रित माध्यमे उपलब्ध होती. त्या काळात पु.लं.ना भारत सरकारने जवळजवळ वर्षभर बीबीसीमध्ये डेप्युटेशनवर पाठवले होते. भारत सरकारने दूरदर्शन सुरू केल्यावर पु.ल. देशपांडे हे पहिले होते ज्यांनी दूरदर्शनवर जवाहरलाल नेहरू यांची मुलाखत घेतली. या गोष्टी सरकारच्या मर्जीत असल्याशिवाय होतात का? याच काळात पु.ल. पश्चिम जर्मनी, पूर्व जर्मनी, फ्रांस वगेरे देशात फिरले. यावरून त्यांनी नंतर ‘अपूर्वाई’, ‘पूर्वरंग’ वगैरे प्रवासवर्णने लिहिली आहेत. वास्तवामध्ये त्या काळात शीतयुद्ध सुरू होते. पूर्व युरोपात लेखक, कवी, विचारवंत, शास्त्रज्ञ यांचा अमानुष छळ सुरू होता. त्याचे पडसाद पश्चिम जर्मनी, फ्रान्स इथेही पडत होते. आता पूर्व युरोपात त्या छळ छावण्यांची museums झाली आहेत, मी स्वतः ती पाहिली आहेत. जिज्ञासू तिथे जाऊन पाहू शकतात. हंगेरीतील बुडापेस्ट येथील असेच एक museum मी जेव्हा पाहिले आणि त्याचे फोटो घेतले तेव्हा माझ्या अंगावर काटा आला. तेव्हाच्या झेकोस्लावियामध्ये (आता झेक आणि स्लोवाकिया असे दोन स्वतंत्र देश झाले आहेत.) वाक्लाव हावेल आणि त्यांच्यासारखे इतर अनेक लेखक, कवी, विचारवंत लढत होते आणि शिक्षा भोगत होते. त्याच काळात ‘chapter 77’ नावाचा एक जाहीरनामा या सर्वांनी मिळून जाहीर केला. तो काळ होता १९७७ चा. जगाच्या पूर्वेकडे अशांतता, दडपशाहीविरुद्ध आंदोलन आणि अमानुषतेची परिसीमा कमी नव्हती. १९६३ पासून कंबोडियासारख्या देशात पॉल पॉट या communist हुकुमशहाने हाहाकार माजवला होता. त्याने लाखो माणसे मारून कवट्यांचा डोंगर उभा केला होता. हा खरा ‘पूर्वरंग’ होता, ज्याची ‘अपूर्वाई’ पु.लं.ना कधी वाटली नाही. कारण, या सर्व देशांशी भारत सरकारचे चांगले संबंध होते. त्यामुळे भारतातून जाणारे ‘लेखक’, ‘कवी’, ‘विचारवंत’ हे असेच निवडले जात जे गोड, सुखावह आणि भारतातील लोकांना आनंददायक असे जगाचे वर्णन करतील. अशा वेळेला पु.लं.सारख्या चतुरस्त्र लेखकाकडून खरे जाणण्याची अपेक्षा करायची नाही तर कुणाकडून करायची, असा माझा सवाल होता. मी रक्तबंबाळ हा शब्द त्या संदर्भात वापरला होता. अनेकांनी मला पु.लं.ची तुलना समकालीन ‘जिनिअस’ लेखक, कवी आणि विचारवंतांशी केली म्हणून दुषणे दिली आहेत. आता लेखकाची तुलना समकालीन लेखकांशी करायची नाही, तर काय समकालीन गवंडयांशी करायची?

खऱ्या लेखकाने प्रवासवर्णने लिहिताना तिथल्या मानवी दुःखाची बाजू प्रथम घ्यावी अशी अपेक्षा असते. आपल्या इथले सरकारच्या मेहरबानीने परदेशात जाणारे लेखक तिथला सरकारी पाहुणचार, ऑम्लेट, निसर्गसौंदर्य आणि सरकारी ओदार्य यांचे रसभरीत वर्णन करत असत. पु.ल. देशपांडे यांनी या वर्णनाला त्यांच्या उपजत हजरजबाबीपणाचा वापर करत विनोदाची जोड दिली. परंतु तो humour हा black humour नव्हता, ‘personal is political’ या तत्वाला नाकारणारा सर्वाना आवडेल असा टवाळखोर विनोद होता. पु.ल. यांनी लेखक म्हणून जगभरच्या आपल्या जातकुळीच्या सर्व लेखक, विचारवंतांशी केलेला हा बोटचेपेपणा होता.

पण त्यामुळे ९०च्या दशकात ऐतिहासिक सत्य जसजसे समोर आले तसतसे पु.ल.च्या प्रवास वर्णनातील भूक्कडपणा, बुद्धिमान कोटीबाजपणा आणि सरकारी कल मला जाणवला. मी तसे लिहीले. वर उल्लेख केलेले वाक्लाव हावेल यांना पुढे साहित्याचे नोबेल मिळाले. एवढेच नव्हे, तर झेक आणि स्लोवाकिया वेगवेगळे झाल्यावर ते झेक रिपब्लिकचे अध्यक्ष झाले. वाक्लाव हावेल यांच्यासारखे अनेक होते, पण त्यांचे एकच उदाहरण अशासाठी दिले की, त्यांच्या उदाहरणावरून या चळवळी बरोबर होत्या आणि नैतिकसुद्धा होत्या हे सगळ्यांना समजावे.

त्या काळात भारत सरकारच्या परवानगीशिवाय आणि मर्जीशिवाय लेखकांना असे फिरायला मिळत नसे. त्यामुळे इथल्या जनतेला बाहेरचे जग प्रतीकात्मक रुपात तरी पु.लं.सारख्या लेखकाकडून समजायला हवे होते अशी अपेक्षा मी केली तर त्यात काय चूक?

१९९६ मध्ये सेना-भाजप सरकार सत्तेत आल्यानंतर पहिला ‘महाराष्ट्र भूषण’ पुरस्कार (ठाकरेंनी नव्हे!) आणि पाच लाख रुपये परितोषिक म्हणून पु.लं. यांना प्रदान केले. पु.ल. नंतर एकदा भाषणात सहज म्हणून गेले की, गुंडही निवडूणुकीद्वारे सत्तेत येतात. हे एक ऐतिहासिक सत्य होते. मात्र ठाकरे यांनी याला व्यक्तिगत केले आणि ‘झक मारली’ आणि यांना ‘महाराष्ट्र भूषण’ केले असे उद्गार जाहीर सभेत काढले. बाळासाहेब ठाकरे यांच्या या विधानानंतर पु.ल. यांनी तो पुरस्कार त्याच्या रकमेसह परत करावा, अशी इच्छा अनेकांनी व्यक्त केली. कवी नारायण सुर्वे यांच्यापासून कवी वसंत बापट यांच्यासह (तेव्हा ते साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते) अनेकांनी बाळासाहेब ठाकरे यांच्यावर तीव्र टीका केली. याउलट पु.लं.नी ना पुरस्कार परत केला ना बाळासाहेब ठाकरेंवर कोणतीही टीकेची प्रतिक्रीया दिली वा नापसंती व्यक्त केली. वास्तविक पु.ल. यांच्या दातृत्वाने मी स्वतः प्रभावित आहे, ज्याबद्दल मी माझ्या मूळ पोस्टमध्ये कृतज्ञताही व्यक्त केली आहे. पु.ल. देशपांडे यांचं स्थान महाराष्ट्राच्या मनात युती सरकार आणि ‘महाराष्ट्र भूषण’पेक्षा कितीतरी जास्त वरचं होतं. त्यांच्या एका कृतीने किंवा प्रतिक्रियेने समाजात वैचारिक चैतन्य पसरू शकले असते जे त्यांनी केले नाही. उलट, त्यांनंतर काही काळाने सेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे त्यांच्या पुण्याच्या घरी जाऊन भेटले असता दोघांची अगदी सोहार्दपूर्ण, प्रेमळ गुरुशिष्य (बाळासाहेब ठाकरे यांच्या शैक्षणिक जीवनात पु.ल. देशपांडे त्यांचे गुरू होते) भेट झाली. धन्य ते गुरु आणि धन्य ते शिष्य! याला बोटचेपेपणा म्हणत नाहीत तर दुसरा शब्द सुचवा.

राहिला मुद्दा पु.लंचा विनोद कालबाह्य झाल्याचा. जागतिक कीर्तीचे प्रख्यात लेखक, कवी आणि विचारवंत दिलीप पुरुषोत्तम चित्रे यांनी हेच मुद्दे वस्तुनिष्ठपणे आपल्या एका प्रदीर्घ लेखातून मांडले आहेत. त्यांची पुनरोक्ती मी टाळतो. माझी पोस्ट वाचून मेघनाद कुलकर्णी यांनी या गोष्टीची मला आठवण करून दिली. आठवण अशासाठी की, दिलीप चित्रे यांचे वडील पुरुषोत्तम चित्रे ‘अभिरुची’ हा अंक काढत असत. पु.लंनी आपल्या लेखनाची सुरुवात जिथून केली त्यात ‘अभिरुची’चे नाव अग्रक्रमाने येते. पु.लंच्या विनोदावरील दिलीप चित्रे यांचा हा वस्तुनिष्ठ चिरफाड करणारा लेख प्रसिध्द झाल्यावर पु.ल. मनातून खवळले आणि अनुल्लेखाने ‘अभिरुची’ अंकाचा deserved उल्लेख त्यांनी आयुष्यभर टाळला.

व्यक्तिश: माझी पुरुषोत्तम चित्रे यांच्याशी त्यांच्या अखेरच्या काळात भेट झाली. ते मला पत्रेही (postcard) लिहित. माझा सहावा लेख मी त्यांच्या ‘अभिरुची’ या अंकासाठी लिहिला होता, हे मला नीट आठवते. तो अंक आणि त्यांची पत्रे आजही माझ्याकडे आहेत. त्याच्यातील विजीगिषु वृत्ती मला आजही थक्क करते. कारण तेव्हा मी विशीत होतो आणि ते त्यांच्या आयुष्याच्या अखेरच्या पर्वात आणि तरीही ते माझ्याकडून आग्रहाने पाठी लागून लेखन करून घेत असत.

हा सारा लेखाजोखा मी एखाद्या पुस्तकाएवढा वाढवू शकतो. पण समाजातील वेगवेगळ्या क्षेत्रातील नेतृत्व करणाऱ्यांनी माझा ज्या पद्धतीने उद्धार केला की, पु.लं आणि त्यांच्या भक्तांविरुद्ध असा काय गुन्हा मी केला होता हा प्रश्न मला पडतो. उलट “पु.ल. देशपांडे हे अतिशय विद्वान्,चतुरस्र, हजरजबाबी लेखक होते.

त्यांना भारतीय संगीताची अद्भुत समज होती. ज्यामुळे अनेक थोर गायक त्यानी प्रसिद्धिला आणले. त्यांचे एक लोकप्रियतेचे व दातृत्वाचे युग होते ज्याचे महाराष्ट्रावर अपार ऋण आहेत…त्याला नमन… त्यांचे स्मरण आहेच. त्यांना प्रेमाचा प्रणाम… ” असे मी माझ्या पु.ल. देशपांडे यांच्यावरील पोस्टमध्ये लिहिलं आहे. यात अनादराचा प्रश्न येतोच कुठे?

याउलट शेकडो पु.ल. भक्तांनी माझ्या कामाविषयी, माझ्यावर, माझ्या पुस्तकांची, माझ्या लेखनाची, मी जे काही करतो याची कोणतीही माहिती नसताना अत्यंत शुद्र शेरेबाजी केली (काही अपवाद वगळता). या शेरेबाजीचे सार व बहुसंख्य महाराष्ट्राचे मन संजय मोने नावाचे कलावंत का कोणीतरी आहेत त्यांनी दोनच ओळीत समर्पक रीतीने व्यक्त केलेले आहे. त्या दोन ओळी संजय उवाच अशा लिहून मी आपला या विषयापुरता निरोप घेत आहे. याउप्पर आपण काय प्रतिक्रिया देता याने माझ्या विचारांच्या ठामपणाला काहीही फरक पडत नाही.

संजय (मोने) उवाच : परुळेकरांनी लिहिलेले कालबाह्य व्हायला हवे असेल तर लगेच ही चर्चा खुडून टाका..

raju.parulekar@gmail.com

Blog:

Posted in Uncategorized | 1 Comment